काठमाडौं (एजेन्सी): समुद्री विपद् न्यूनीकरणमा नयाँ आशा जागेको छ। चीनका वैज्ञानिकहरूले एक अत्याधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रणाली सार्वजनिक गरेका छन्, जसले आँधी, अत्यधिक वर्षा, समुद्री तरंग तथा समुद्री बरफजस्ता जटिल घटनाहरूको सटीक पूर्वानुमान गर्न सक्षम छ।

पूर्वी चीनको शान्दोङ प्रान्तस्थित छिङदाओमा आयोजित चौथो चीन डिजिटल पृथ्वी सम्मेलनमा शनिबार यस मोडेलको औपचारिक उद्घाटन गरिएको हो। चीनको विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गतको समुद्र विज्ञान अनुसन्धान संस्थानले विकास गरेको यो प्रणाली सन् २०२४ को अन्त्यमा सार्वजनिक गरिएको अघिल्लो संस्करणको उन्नत रूप हो।

संस्थानका अध्यक्ष वाङ फानका अनुसार नयाँ प्रणालीले समुद्री अवस्थाको सामान्य पूर्वानुमान मात्र नभई आँधीको अचानक दिशा परिवर्तन र तीव्रता वृद्धिजस्ता जटिल अवस्थाहरूको बुद्धिमत्तापूर्ण विश्लेषण गर्न सक्छ। यसले वायुमण्डलीय तथ्याङ्क, उपग्रहीय बादल तस्वीर र ऐतिहासिक आँधी मार्गहरूको संयोजन गरी पूर्वानुमान गर्छ, जसले तटीय क्षेत्रमा समयमै चेतावनी दिई ठूलो जनधनको क्षति रोक्न सहयोग पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।

यो प्रणालीले समुद्रभित्रका शक्तिशाली तर अदृश्य तरंगहरू पहिचान गरी आगामी ३० दिनसम्मको विकासक्रम र सात दिनभित्रको गति तथा उचाइको जानकारी दिन सक्छ, जुन समुद्री तेल प्लेटफर्मजस्ता संरचनाका लागि महत्त्वपूर्ण छ। अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री बरफ पूर्वानुमान सञ्जालको मूल्याङ्कनमा यसले सन् २०२५ को सेप्टेम्बरमा आर्कटिक समुद्री बरफ क्षेत्रफलको मौसमी पूर्वानुमानमा विश्वमै पहिलो स्थान हासिल गरेको थियो। ३ किलोमिटरको उच्च स्पष्टतामा मासिक स्तरको पूर्वानुमान गर्ने यो प्रणाली आर्कटिक जलयात्रा, जलवायु अनुसन्धान तथा ध्रुवीय नेभिगेसन सुरक्षाका लागि अत्यन्त उपयोगी मानिन्छ।

अनुसन्धान टोलीले भविष्यमा यसलाई जलवायु तथा समुद्री पारिस्थितिकीय अध्ययनसँग जोड्दै ‘समुद्री बुद्धिमत्ता मञ्च’को रूपमा विकास गर्ने योजना सुनाएको छ। हजारौं वर्षअघि आकाश अवलोकनबाट सुरु भएको ज्ञानको परम्परा आज एआईको सहयोगमा महासागरको भविष्य बुझ्ने नयाँ युगमा प्रवेश गरेको छ।